Vragen & antwoorden over (behoud van) het kasteel & omgeving

Waarom is Stichting Schoorswinkel en Omgeving tegen bouwen bij het kasteel?

Stichting Schoorswinkel en Omgeving vindt dat politici en eigenaren uiterst zorgvuldig om moeten gaan met het schaarse, cultuurhistorische erfgoed dat er nog over is in Nederland. Met name in Brabant is er de afgelopen decennia veel verloren gegaan. Daarom zetten wij ons in vóór behoud van het kasteelcomplex inclusief de groene omgeving rondom het kasteel. Daarin staan we niet alleen. Zo heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) kasteel Gemert en omgeving in 2011 officieel aangewezen als "Historische Buitenplaats". Dat betekent dat er niet gebouwd mag worden. Ook de Nederlandse Kastelenstichting en de Vereniging Vrienden van Brabantse Kastelen zetten zich samen met Stichting Schoorswinkel en Omgeving in voor het behoud van kasteel Gemert.

Een gebouw of woning meer of minder; dat maakt toch niets uit?

In dit geval maakt het wel degelijk groot verschil. Vrije zichtlijnen van en naar het kasteel zijn cruciaal om een monument tot zijn recht te laten komen. Gelukkig ligt het kasteelcomplex in Gemert nog steeds in een schitterende, groene omgeving. Een gebied dat de afgelopen eeuwen ruimschoots (letterlijk: vrij schootsveld) heeft doorstaan. Bijzonder is bovendien dat het kasteel aan de ene kant in het centrum ligt en aan de andere kant tegen het buitengebied. Een situatie die bijna nergens meer voorkomt in Nederland. Die situatie willen wij graag behouden. Veel mensen delen die mening: ze vinden het fantastisch om in alle rust te wandelen of te fietsen rondom het kasteel of de eendjes te voeren met de (klein)kinderen.

Een beetje bouwen moet toch kunnen om het kasteel te behouden?

Bouwen in de directe omgeving van het kasteel heeft niets met het behoud van dit historische complex te maken, maar alles met aantasting van dit culturele erfgoed. Om een historisch monument te behouden, is méér nodig dan alleen het conserveren van het object zelf: het behoud van de omgeving is zeker zo belangrijk. Elders zijn er tal van voorbeelden te vinden hoe bebouwing van de omgeving heeft geleid tot aantasting van het monument zelf. Kijk bijvoorbeeld eens naar het kasteel in Helmond of St. Oedenrode. Om dat te voorkomen, is het kasteel in Gemert plus omgeving officieel aangewezen als "Historische Buitenplaats."

De eigenaar van het kasteel heeft toch het recht om te bouwen wanneer hij dat wil?

Het feit dat iemand eigenaar is van een onroerend goed betekent nog niet hij daarmee alles mag doen. Op de eerste plaats is het kasteel een Rijksmonument en daarmee gebonden aan de regels van de Monumentenwet. Op de tweede plaats is het kasteelcomplex aangewezen als “Historische Buitenplaats” (er mag niet worden gebouwd). Ten derde is in het bestemmingsplan Centrumgebied vastgelegd dat er niet gebouwd mag worden rondom het kasteel. De eigenaar van het kasteel, ongeacht wie dat is, is gebonden aan deze regels en wetten.

Vindt Stichting Schoorswinkel stenen en bomen dan belangrijker mensen?

Nee, beslist niet. Maar dat wil niet zeggen dat gemeenschappelijke belangen op langere termijn (behoud van een waardevol, monumentaal complex), maar moeten wijken voor (economische) belangen op korte termijn voor een selecte groep. Ook is het niet waar dat mensen die de afgelopen jaren bezwaar hebben gemaakt tegen de bouwplannen rond het kasteel geen oog hebben gehad voor de belangen van de toenmalige bewoners (congregatie van de H. Geest). Er zijn talloze keren alternatieve huisvestingslocaties aangedragen, waaronder klooster Nazareth aan het Binderseind. De Congregatie van de H. Geest is daar nooit op ingegaan.

De bezwaarmakers hebben de paters weggejaagd uit Gemert!

Die bewering berust niet op de feiten. De congregatie wilde inderdaad per se bouwen in de ommuurde tuin tegenover het kasteel, terwijl het bestuur toen al lang wist dat bouwen op die locatie in strijd was met de Monumentenwet en ook met het vigerende bestemmingplan. Een ander feit is dat de congregatie diverse alternatieve huisvestingslocaties in Gemert kreeg aangeboden, maar deze heeft afgewezen (waaronder klooster Nazareth en huisvesting in Ruyschenbergh). Ten derde heeft de congregatie zelf het besluit genomen om naar Gennep te verhuizen, mede omdat ze in die gemeente al over een eigen verzorgingstehuis beschikte.

Het vorige college wilde toch meewerken aan de bouwplannen?

Het klopt dat het college van burgemeester en wethouders (2006-2010) mee wilde werken aan de bouwplannen van de congregatie tegenover het kasteel. Daarbij heeft het toenmalige college alles in het werk gesteld om de beschermende maatregelen te omzeilen. Zelfs nadat de congregatie had aangekondigd naar Gennep te verhuizen, werden de bouwplannen voor een appartementencomplex tegenover het kasteel voortgezet. Op dat moment was het opgevoerde argument (“bouwen is nodig voor de huisvesting van de congregatie”) al ruimschoots achterhaald. Het college liet echter na de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) hiervan op de hoogte te stellen, terwijl zij volgens de Monumentenwet wel verplicht was te doen. Toen de RCE kennis kreeg van de gewijzigde situatie, heeft zij een streep door de plannen gezet.

Wat als bouwen bij het kasteel toch nodig is voor een gezonde exploitatie?

Als bouwen volgens de (toekomstig) eigenaar nodig is om tot een gezonde exploitatie van het kasteelcomplex te komen, dan luidt het antwoord van SSO dat de aankoopprijs van het complex te hoog is. Het uitgangspunt is immers dat er niet gebouwd mag worden op of rondom het kasteel. Stichting Schoorswinkel en Omgeving zal zich daarom blijven inzetten voor deze uitgangspunten. Een rijksmonument zoals het kasteel is geen handelswaar. Het gaat hier om ons gezamenlijk, cultuurhistorisch erfgoed, waaraan de gemeenschap bovendien meebetaalt in de vorm van grote sommen subsidies van zowel het Rijk als de provincie Brabant (verkoop energiemaatschappij Essent).

Als bouwen niet mag, wat is er dan wel mogelijk rondom het kasteel?

In principe alle activiteiten die bijdragen aan behoud en versterking van het karakter van de monumentale waarde van kasteel & omgeving. In de eerste plaats betekent dat behoud van de huidige kasteelboerderij en behoud van de open landerijen rondom het kasteel. In de ommuurde tuin kunnen wat SSO betreft kleinschalige activiteiten plaatsvinden die passen bij die locatie, zoals bijvoorbeeld een kruidentuin, kinderboerderij, theetuin, enz.

Op welke manier kan het kasteel dan wel gezond geëxploiteerd worden?

In het kasteelcomplex binnen de grachten zijn in principe woningen, (bescheiden) horeca en eventueel kantoren mogelijk mits deze in overeenstemming zijn met de Monumentenwet (het kasteelcomplex is en blijft een Rijksmonument). Buiten de grachten mag niet worden gebouwd. Dit lijkt een kostenpost, maar de groene ruimte rondom het kasteel geeft het kasteelcomplex juist een bijzondere (ook economische) meerwaarde. Hier kunnen bijvoorbeeld culturele evenementen worden gehouden.

Daarnaast is het kasteelcomplex (kasteel plus groene omgeving) al jaren de belangrijkste toeristische trekpleister van Gemert. Bebouwing van de omgeving zal leiden tot een aderlating voor de inkomsten die voortvloeien uit het toerisme in Gemert. Bovendien leidt een reële verkoopprijs (die stukken lager ligt dan wat nu wordt gevraagd) tot minder aankoopkosten en biedt dit kansen voor een gezonde exploitatie.

end faq